czwartek, 27 lipiec 2017 13:47

Steinmo Sven (2010): The Evolution of Modern States. Sweden, Japan, and the United States. Cambridge University Press, Cambridge, ss. 289.

 Sławomir Czech

steinmo

Książka Svena Steinmo to instruktywny i wartościowy przykład zastosowania podejścia ewolucyjno-instytucjonalnego do analizy zjawisk polityczno-gospodarczych. Choć sam autor jest przedstawicielem nauk politycznych, to – jak sam twierdzi – przemian nowoczesnych systemów politycznych nie da się oderwać od ewolucji kapitalizmu. Daje temu zresztą czytelny wyraz w swojej pracy łącząc te dwie domeny bliskimi więzami. Przesłanką do podjęcia wysiłku badawczego przez autora była kwestia wpływu globalizacji na współczesne systemy polityczne państw wysoko rozwiniętych, a ściślej mówiąc punktem wyjścia rozważań jest teza o rywalizacji fiskalno-legislacyjnej, która miała upodobnić wszystkie kraje do anglosaskiego modelu kapitalizmu. Tak się jednak nie stało – różnice między poszczególnymi wariantami kapitalizmu trwają w najlepsze i niewiele wskazuje, aby wcześniejsze przewidywania miały się spełnić. Steinmo przekonuje, że wszystkie państwa narodowe charakteryzują się swoistymi narracjami tożsamościowymi, legitymizującymi określony porządek społeczno-gospodarczy, co siłą rzeczy przekłada się na głębokie różnice w architekturze instytucjonalnej ich systemów polityczno-gospodarczych. Każde z nich musi więc stawić czoła innym wyzwaniom w obliczu globalizacji. Różne systemy podatkowe, regulacje biznesu, kształt zabezpieczeń socjalnych, struktura wydatków publicznych, czy relacje genderowe na rynku pracy decydują więc o odmiennych reakcjach systemowych na zjawisko globalizacji.

Steinmo opiera swój wywód na trzech studiach przypadku – Szwecji, Japonii i Stanów Zjednoczonych. Uwagę zwraca jednak przede wszystkim podejście analityczne autora głęboko osadzone w nurcie ewolucyjno-instytucjonalnym. Autor uzasadnia konieczność stosowania „narracji ewolucyjnych” opowiadając się za szczegółową analizą każdego przypadku z osobna, ponieważ systemy polityczne nie podlegają redukcji do zmiennych ilościowych, pomiędzy którymi można by poszukiwać trwałych relacji i przyczynowości. Wszelkie systemy społeczne i ich części składowe zmieniają się w czasie przystosowując się do zmian w otoczeniu. Ich ewolucja nie poddaje się jednak precyzyjnemu planowaniu i zarządzaniu, lecz charakteryzuje się większym lub mniejszym dryfem, nieoczekiwanymi zmianami trajektorii i zaskakującymi efektami, a nawet przypadkowością. Przyszłych stanów rzeczy nie da się przewidywać, można je tylko zrozumieć ex post. Różne społeczeństwa reagują więc w sposób odmienny na takie same wyzwania – to główny wniosek analityczny płynący z pracy motywujący do poszukiwania własnej drogi rozwoju na podstawie znajomości historii i właściwości danego systemu społecznego bez oglądania się na uniwersalne recepty. Przesłanie na pozór trąci banałem, ale stanowi dobrze podaną odtrutkę dla przekonań one size fits all, a sama książka prezentuje interesujący warsztat badacza posługującego się analizą ewolucyjno-instytucjonalną w badaniu zjawisk społecznych.