poniedziałek, 20 czerwiec 2016 09:17 Napisane przez Ewa Gruszewska

Sprawozdanie z Konferencji Naukowej

„NOWA EKONOMIA INSTYTUCJONALNA A NAUKI O ZARZĄDZANIU”

Gdańsk, 12-13 maja 2016 r.

 

W dniach 12-13 maja 2016 r. w Qubus Hotel Gdańsk odbyła ogólnopolska konferencja naukowa pt. „NOWA EKONOMIA INSTYTUCJONALNA A NAUKI O ZARZĄDZANIU” zorganizowana przez Wyższą Szkołę Bankową w Gdańsku. Jest to szósta konferencja z tego cyklu. Po raz pierwszy jednak odbyła się w Gdańsku. Poprzednie edycje miały miejsce w Wyższej Szkole Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach.


Celem konferencji była wymiana poglądów na temat istoty, źródeł oraz działania i przemian instytucji, a także uwarunkowań instytucjonalnych funkcjonowania podmiotów, regionów oraz gospodarek. W konferencji uczestniczyli naukowcy specjalizujący się w ekonomii instytucjonalnej, naukach o zarządzaniu, historii myśli ekonomicznej, teorii prawa, politologii, polityce gospodarczej czy w socjologii. Tematyka konferencji zainteresowała kilkudziesięciu pracowników nauki z większości ośrodków akademickich naszego kraju, którzy zgłosili 32 referaty. Organizatorzy podzielili je na 6 sesji tematycznych podejmujących szereg kwestii związanych z instytucjami i rozwojem ekonomii instytucjonalnej. Były to kolejno:

  • Aspekty teoretyczne i metodologiczne NEI (prowadzący prof. Stanisław Rudolf)
  • Instytucjonalne aspekty zarządzania (prowadzący dr hab. Paweł Chmielnicki)
  • Efektywnościowe aspekty instytucji (prowadząca dr hab. Bożena Borkowska)
  • Regulacyjny charakter instytucji (prowadząca prof. Anna Ząbkowicz)
  • Kamienie węgielne instytucjonalizmu (prowadząca prof. Janina Godłów-Legiędź)
  • Uwarunkowania rozwoju instytucji (prowadzący prof. Andrzej Szplit)

Konferencję otworzył Rektor WSB w Gdańsku prof. nadzw. dr hab. Jan Wiśniewski. Uczestników przywitał również Dziekan Wydziału Finansów i Zarządzania WSB w Gdańsku prof. nadzw. dr hab. Marcin Kalinowski. Następnie zabrał głos Przewodniczący Rady Programowej prof. dr hab. Stanisław Rudolf, który zauważył, że większość uczestników tej naukowej konferencji to pracownicy samodzielni, co świadczy o randze konferencji. Zachęcał do ożywionej dyskusji, gdyż jak stwierdził, jest to najważniejsza część konferencji. Gości przywitała również prof. dr hab. Anna Ząbkowicz, prezes Forum Myśli Instytucjonalnej.

Pierwszy dzień konferencji rozpoczął się od sesji dotyczącej kwestii teoretycznych i metodologicznych. Otworzyło ją ciepło przyjęte wystąpienie gościa specjalnego konferencji prof. Wacława Stankiewicza - nestora polskich instytucjonalistów, który podzielił się z uczestnikami konferencji swoimi rozterkami metodologicznymi związanymi z badaniem instytucji (czy to rozkaz czy zarządzanie?). Pani prof. Janina Godłów-Legiędź zadała istotne pytanie o przyczyny kryzysu rządów prawa w Polsce. Prezentując różne interpretacje zasady rządów prawa odwołała się do liberalnej tezy, że to nie pochodzenie, ale ograniczenie władzy chroni przed jej arbitralnością. Wśród przyczyn kryzysu rządów prawa w Polsce wskazała m. in. spory ideologiczne toczone od początku polskiej transformacji w związku z Planem Balcerowicza i okrągłym stołem, kryzys gospodarki rynkowej, a przede wszystkim styl debaty publicznej. Szeroką analizę programu badawczego instytucjonalizmu wyłożyła prof. Bożena Borkowska. Mówiła, że idee uruchamiają „gry instytucjonalne”. Instytucje są bowiem rezultatem gier zorganizowanych, racjonalnych działań grup interesu zabiegających o trwanie lub zmianę instytucji. Dr hab. Marian Turek i dr hab. Wojciech Misiński w swoich referatach odnieśli się do instytucjonalnej koncepcji przedsiębiorstwa, analizowali w nich podejście Ronalda Coase’go oraz jego zastosowanie do badania regulacji i zarządzania firmą.

Kolejna sesja dotyczyła zarządzania z perspektywy instytucjonalnej. Prof. Stanisław Rudolf przedstawił znaczenie Nowej Ekonomii Instytucjonalnej (NEI) w rozwoju nauk o zarządzaniu. Oddziaływanie to uzewnętrzniło się w badaniu wpływu otoczenia instytucjonalnego na struktury organizacyjne, zwłaszcza na przedsiębiorstwa. Profesor skonstatował swoją wypowiedź, że NEI wywołała zasadnicze zmiany w naukach o zarządzaniu, jednak oczekiwałby znacznie większego wpływu. Kolejni referenci przedstawili swoje rozważania dotyczące wpływu ekonomii instytucjonalnej na zarządzanie humanistyczne (prof. Jan Solarz), zarządzanie bezpieczeństwem ekonomicznym (prof. Zenon Stachowiak) oraz dobór koncepcji zarządzania (dr hab. Marian Mroziewski). Zainteresowanie wzbudziła analiza prof. Aleksandra Noworól dotycząca m.in. rozbieżności matryc instytucjonalnych w Polsce i Unii Europejskiej. Dyskusja po wystąpieniach tej sesji była na tyle ożywiona, że prof. S. Rudolf musiał przenieść ją kuluarów.

Następna część konferencji dotyczyła efektywnościowych aspektów instytucji. Tę sesję rozpoczęło wystąpienie prof. Wacława Jarmołowicza (współautor dr S. Kuźmar), który przedstawił wyniki badania przedsiębiorczości jako instytucjonalnego uwarunkowania rozwoju w ujęciu regionalnym. Zwrócił w nim uwagę na podstawowe determinanty i mechanizmy, które poprzez przedsiębiorczość wpływa na poziom rozwoju regionalnego w Polsce. Następnie dr hab. Ewa Gruszewska przedstawiła instytucje nieformalne instytucje kształtujące przedsiębiorczość oraz przy pomocy dostępnych miar zilustrowała je na przykładzie Polski. Prof. Andrzej Szplit wykonał ukłon w kierunku poprzednich konferencji z tego cyklu i przybliżył słuchaczom osiągnięcia Kieleckiej Szkoły Instytucjonalnej w zarządzaniu. Dr Adam Klimek (współautor prof. Bogdan Nogalski) przedstawił analizę wpływu zmian instytucjonalnych w zakresie administracji gruntami na dynamikę gospodarki. Wskazał na szereg barier, które stoją na drodze przyspieszenia inwestycji i wzrostu gospodarczego. Dr Marek Matuszczak przybliżył instytucję upadłości i jej znaczenie w gospodarce rynkowej. Ostatnie wystąpienie w tej sesji należało do dr Tomasza Legiędź, który kompleksowo przedstawiał meandry instytucjonalnych uwarunkowań budowy państwa prorozwojowego na przykładzie Tajwanu.

Wieczorna sesja dotyczyła regulacyjnego charakteru instytucji. Rozpoczęła ją dr hab. Agata Adamska, która na przykładzie Volkswagen AG charakteryzowała znaczenie ryzyka rozszczepionego, czyli sytuacji, kiedy następuje rozerwanie związku między podejmowaniem decyzji a ponoszeniem odpowiedzialności. Analiza była prowadzona z punktu wiedzenia ładu korporacyjnego. Następnie dr hab. Michał Pietrzak przedstawił wyniki swoich badań nad kwestią zaangażowania pracowników w kontekście teorii kontraktów oraz praw własności. Wykorzystał przy tym macierz wyników, która została opracowana przy założeniu różnych zachowań (kooperacja, oportunizm). Dr hab. Sylwia Morawska na podstawie przeprowadzonych badań ilościowych i jakościowych (współautor dr Przemysław Banasik) wyłożyła słuchaczom skomplikowaną sieć zależności w ramach struktury organizacyjnej sądów na przykładzie relacji między prezesem a dyrektorem sądu rejonowego. Był to przykład nie do końca przemyślanego, co do konsekwencji, układu zależności opartych o formalne instytucje (przenikanie się kompetencji). Sesje środowe zakończyło wystąpienie dr Janusza Rymaniaka, który przybliżył obecnym uwarunkowania instytucjonalne funkcjonowania polskich portów morskich (jako klastrów). Zwrócił uwagę na niski stopień wykorzystania ich potencjału, co wynika z szeregu barier, w tym szczególne instytucjonalnych.

Drugi dzień konferencji rozpoczął się od prezentacji „manifestu” Forum Myśli Instytucjonalnej. Sesja pt. „Kamienie węgielne instytucjonalizmu” wywołała największą burzę głosów w dyskusji, które nie ustały już do końca konferencji. Idea stworzenia stowarzyszenia ekonomistów i innych przedstawicieli nauk społecznych zajmujących się myślą instytucjonalną powstała w ubiegłym roku. Jej ukoronowaniem stał się zjazd założycielski Forum, który odbył się w grudniu 2015 r. w Krakowie. Stowarzyszenie łączy naukowców, którzy podejmują badania nad strukturami instytucjonalnymi, odkrywają „białe plamy” ekonomii instytucjonalnej i poszukują objaśnień mechanizmu funkcjonowania gospodarki przez pryzmat otoczenia instytucjonalnego. Forum Myśli Instytucjonalnej jest ciągle na etapie formowania się, a zatem jest otwarte na specjalistów z różnych dziedzin nauk, którzy w badaniach odwołują się do aspektów instytucjonalnych czy też bliskie są im instytucje. Intensywna współpraca instytucjonalistów z pewnością umożliwi rozwiązanie wielu problemów, jakie pojawiają się na drodze badaczy gospodarki z perspektywy instytucjonalnej, a także przyczyni się do większej popularyzacji tego podejścia badawczego.

Integracja zwolenników ekonomii instytucjonalnej jako konsekwencja krakowskiego spotkania miała swój wyraz w spójnej koncepcji „kamieni węgielnych” przedstawionej na konferencji. Kolejne „kamienie” przedstawione w ramach następujących tematów podejmowanych przez instytucjonalistów:

  • Geneza Instytucji, którą przedstawił dr Sławomir Czech w referacie „O naturze instytucji i ich pochodzeniu”;
  • Treść Instytucji zaprezentowana przez dr hab. Pawła Chmielnickiego w referacie „Instytucje jako zbiór rozwiązań, których treść wymaga badania”, z uzupełnieniem dokonanym przez dr hab. Sylwię Morawską „Minister sprawiedliwości - prezes - dyrektor sądu – współpraca na równych prawach – w kierunku sieciowego zarządzania”(współautor dr Przemysław Banasik);
  • Ewolucja Instytucji – przedstawiona przez prof. Macieja Miszewskiego w referacie „Ewolucja instytucji – zmiany zachodzące w obrębie porządku i ładu społeczno-gospodarczego (ujęcie teoretyczne)
  • Instytucje: Skutki Motywacyjne – zaprezentowane przez prof. Annę Ząbkowicz w referacie „Instytucje w działaniu: skutki motywacyjne” (współautor dr hab. Ewa Gruszewska)

Sesję rozpoczął dr Sławomir Czech, który zwrócił uwagę, że podejmując pracę nad genezą instytucji napotkał szereg trudności. Wynikały one z definicyjnej niejednoznaczności kategorii instytucji oraz z problemu nieskończonej regresji instytucji. Instytucje zawsze bowiem mają przeszłość. Są umocowane swoim pochodzeniem: matrycą instytucjonalną, dziedzictwem kulturowym (niezależnie czy uświadamianym czy nie), czy też bezpośrednim dziedzictwem polityczno-historycznym, grą interesów ekonomiczno-politycznych oraz ustaleniami między jednostkami. 


Prof. Maciej Miszewski charakteryzował ewolucję instytucji jako zmiany zachodzące w obrębie porządku i ładu instytucjonalnego. Prelegent radzi, by odróżniać ład, czyli pewną idealną wizję porządku podzielaną przez większość społeczeństwa, od porządku, który oznacza istniejący zespół instytucji formalnych i nieformalnych o różnej i nie zawsze pełnej spójności, ewoluujący z czasem. Profesor zwrócił uwagę na „nostalgię instytucjonalną” – przywiązanie do istniejących wcześniej rozwiązań instytucjonalnych, niezależne od tego, czy przystają do realiów.


Kolejny „kamień węgielny” przybliżył dr hab. Paweł Chmielnicki (współautor dr hab. Jerzy Paśnik). Według referenta poznanie instytucji a badanie efektywności instytucji to dwa różniące się procesy poznawcze. Treścią instytucji jest komunikat płynący z pojedynczych rozwiązań. Należy jednak rozpatrywać je jako komplety normatywne, czyli złożone opisy dostępnych rozwiązań. Działanie takich kompletów przeanalizowano na przykładach założenia szkoły wyższej i nabycia lokalu od dewelopera. Wypowiedź dr hab. P. Chmielnickiego uzupełniła dr hab. Sylwia Morawska, która przedstawiła wyniki badań empirycznych nad efektywnością instytucji upadłości.

Ostatni „kamień” dotyczący efektów motywacyjnych instytucji omówiła prof. Anna Ząbkowicz (współautor dr hab. Ewa Gruszewska). Pani profesor zadała pytanie o warunki, jakie uprawdopodobniają zachowania w zadanych przez prawodawców i polityków gospodarczych formalnych instytucjonalnych ramach. Z jednej strony, jest to zaufanie do państwa i innych członków społeczeństwa (zaufanie jest "katalizatorem" pożądanych zachowań). Wynika ono z oceny wiarygodności instytucji formalnych oraz rozpowszechnionych wyobrażeń o wartościach podzielanych przez współobywateli. Z drugiej strony, niezbędne jest tworzenie platform mediacji, od nich poczucie wpływu na pożądane zmiany w państwie.

W sesji Kamienie Węgielne Instytucjonalizmu wygłoszony został jeszcze koreferat prof. Marka Ratajczaka pt. „Ekonomia instytucjonalna – doświadczenia przeszłości ku pożytkowi (i przestrodze) dla przyszłości”. Profesor zwrócił uwagę, że ekonomia instytucjonalna nie potrafiła do tej pory zbudować spójnego programu badawczego, w tym trwałych podstaw metodologicznych. Musi „dojrzeć” metodologicznie, aby uniknąć zarzutu o bycie melanżem „wyimków” z innych nauk społecznych czy humanistycznych. Referent zalecił, by nie popadać w imperializm instytucjonalny, gdyż brak jest dowodów, że ekonomia instytucjonalna ma większe niż ekonomia głównego nurtu zdolności predykcyjne. Elementy podejścia instytucjonalnego są coraz bardziej obecne w różnych odłamach ekonomii dynamicznie rozwijających się w ostatnich latach. Jeśli więc w ekonomii dojdzie do swoistej rewolucji naukowej, to niewątpliwie będzie w tym miała istotny udział ekonomia instytucjonalna. Wystąpienie koreferenta wywołało ożywioną dyskusję dotyczącą istoty instytucjonalizmu i badań prowadzonych w jego ramach.           

Referaty ostatniej sesji konferencji koncentrowały się wokół kwestii uwarunkowań rozwoju instytucji. Pierwszym wystąpieniem był referat dr Sławomira Antkiewicza dotyczący kontrowersji z rozliczaniem opcji walutowych przez polskie firmy w obliczu silnej i niekorzystnej zmiany kursów. Kolejnym był referat dr Katarzyny Skorupińskiej (współautor prof. Stanisław Rudolf). W jego ramach omówione zostało znaczenie rad pracowniczych w polskim systemie stosunków pracy. Zwrócono uwagę na zmniejszającą się w efekcie zmian w przepisach, a obecnie już marginalną rolę tej instytucji w praktyce funkcjonowania przedsiębiorstw. Dr Marek Matuszak (współautor dr Andrzej Tokarski) przybliżył obraz upadłości przedsiębiorstw w województwie kujawsko-pomorskim. Ostatnim wystąpieniem sesji był referat dr Lecha Kruklińskiego, który przedstawił intrygujące wnioski z badań nad kulturowymi uwarunkowaniami rozwoju bankowości w Polsce. Według prelegenta występuje zróżnicowanie zachowań i wybieranych środków oddziaływania banków z kapitałem polskim i obcym. Banki, których kapitał pochodzi z krajów o podobnej kulturze, mają większą szansę utrzymać się, szczególnie w trudnych warunkach kryzysu.

Po ostatniej sesji odbyła się dyskusja o kierunkach rozwoju ekonomii instytucjonalnej oraz pojawiły się propozycje uczestnictwa w tym procesie. Zamykając konferencję prof. Stanisław Rudolf poprosił uczestników o szerokie propagowanie ekonomii instytucjonalnej, również wśród studentów. Zwrócił uwagę przy tym na precyzyjne używanie pojęć, aby nie należeć do instytucjonalistów deklaratywnych, hasłowych czy też selektywnych (podział prof. M. Ratajczaka).

Odpowiednia formuła konferencji oraz wąski krąg uczestników specjalizujących się w podejmowanej tu tematyce wywołały szerokie i niejednokrotnie burzliwe dyskusje w czasie obrad, jak też w przerwach. Przygotowany przez organizatorów zbiór abstraktów umożliwił skupienie się na najważniejszych wątkach referatów. Konferencja pokazała, że ekonomiści instytucjonalni są w stanie zmierzyć się z wieloma problemami gospodarczymi i rozwiązywać je stosując adekwatny zestaw narzędzi instytucjonalnych. Postulowano na zakończenie, by zamiast walczyć o wyraźne podziały, o wyraźne odróżnienie jednych nurtów instytucjonalnych od innych, należy intensywnie dyskutować o problemach i tworzyć platformy porozumienia. Padło też kilka atrakcyjnych propozycji, które mogą przyczynić się do dalszego zacieśnienia współpracy wśród instytucjonalistów oraz rozwoju polskiej szkoły myśli instytucjonalnej. Chodzi przecież wypracowanie pewnych wartości, z którymi wszyscy instytucjonaliści (z różnych dyscyplin) będą się identyfikować. Otwiera to na oścież drzwi na kolejne dyskusje w tym i szerszym gronie sympatyków myśli instytucjonalnej i z pewnością na kolejne konferencje z tego cyklu.

Czytany 984 razy Ostatnio zmieniany niedziela, 10 lipiec 2016 20:07